و شبهى ديگر هست كه آن را عين الهرّ 8 خوانند ، ( يعنى چشم گربه ) . و عزيز الوجود است . هرچند زيادت طراوتى « 1 » ندارد . و در قديم از آن نوع بقيمتى هرچه تمام‌تر مىخريده‌اند « 2 » . و آن را رواجى و عزّتى تمام بوده است ، بدرجه‌اى كه قيمت او بيشتر از ( قيمت ) ياقوت سرخ بوده ( است ) ، بسبب عزّت وجود ( او ) . و آورده‌اند كه ياقوت سياه هست . گمان « 3 » آنست كه « 4 » نوع اكهبى باشد تيره‌رنگ . و گفته‌اند : اشباه « 5 » ياقوت چهار چيز است : كركند و كركهن و جربز « 6 » و بنفش ذهبى . و ياقوت « 7 » اين جمله را بخراشد . و از اين انواع هيچ‌كدام ياقوت را نتواند خراشيد . و به آتش هيچ‌يك صبر نتوانند كرد « 8 » ، و « 9 » خاكستر شوند . و كركهن سرخى است كه با سياهى مىزند ، و در آفتاب اندك مايه شفّاف نمايد . « 10 » و كركند جوهرى شفّاف نيست اصمّ است ، و تيره رنگ . و قيمت او قيمت ياقوت اكهب باشد . و بنفش « 11 » ذهبى عظيم شبهى دارد ببهرمانى . ( و فرق آنست كه رنگ بهرمانى ) چون آتش صرف باشد ، و رنگ بنفش چون رنگ آتشى كه با دود آميخته بود . و هر چهار به وزن كم از ياقوت باشند « 12 »

--> ( 1 ) - ع : طراوت ( 2 ) - ع : مىخريدند ( 3 ) - ع : و گمان ( 4 ) - ع : كه آن ( 5 ) - ن ، ج : سياه ( 6 ) - م ، ن ، ج : و حرير ؟ - ع : و حرو - اصلاح متن از روى ( جماهر ) شد ( 7 ) - ن ، ج : و ياقواتى ( 8 ) - ع : نتواند . ( 9 ) - واو فقط در م : است ( 10 ) - ع : بود ( 11 ) - ج ، ن : و بنفس ( 12 ) - ج ، ن : نباشد .